Teknik Bilgi ve Rehber

Exproof (patlamaya dayanıklı) alan; yanıcı gaz, buhar, sis veya toz gibi maddelerin havada patlayıcı bir karışım oluşturma ihtimalinin bulunduğu tehlikeli bölgeleri tanımlar. Bu alanlarda kullanılan her türlü elektrikli cihazın, patlama riskini ortadan kaldıracak biçimde tasarlanmış ve sertifikalandırılmış olması zorunludur.

Patlayıcı atmosfer sınıflandırması iki temel sisteme göre yapılır: Avrupa ve uluslararası standartlarda Zone (Bölge) sistemi, Kuzey Amerika'da ise Class / Division sistemi kullanılır.

Zone Sistemi (ATEX / IECEx — Avrupa ve Uluslararası)

Zone	Ortam Türü	Tehlike Sıklığı
Zone 0	Yanıcı gaz / buhar	Sürekli veya uzun süreli patlayıcı atmosfer
Zone 1	Yanıcı gaz / buhar	Normal çalışmada zaman zaman patlayıcı atmosfer
Zone 2	Yanıcı gaz / buhar	Normal çalışmada patlayıcı atmosfer beklenmez; oluşursa kısa sürelidir
Zone 20	Yanıcı toz	Sürekli veya uzun süreli patlayıcı toz bulutu
Zone 21	Yanıcı toz	Normal çalışmada zaman zaman patlayıcı toz bulutu
Zone 22	Yanıcı toz	Normal çalışmada patlayıcı toz bulutu beklenmez; oluşursa kısa sürelidir

Class / Division Sistemi (Kuzey Amerika — NEC / CEC)

Sınıf	Tehlike Türü
Class I	Yanıcı gaz veya buharın patlayıcı ya da yanıcı karışım oluşturabileceği alanlar
Class II	Yanıcı ya da iletken tozun bulunduğu alanlar
Class III	Kolayca tutuşabilen elyaf veya uçuşan maddelerin bulunduğu alanlar

Division	Tehlike Sıklığı
Division 1	Normal çalışma koşullarında tehlikeli ortam var veya olması beklenir
Division 2	Normal koşullarda tehlikeli ortam beklenmez; anormal koşullarda oluşabilir

Exproof ve endüstriyel sinyalizasyon cihazlarında kullanılan sertifikalar, cihazın hangi ortamda, hangi güvenlik standardına göre üretildiğini gösterir. Aşağıdaki tablo, E2S ürünlerinde yer alan sertifikaların bağlı oldukları standart, coğrafi geçerlilik alanı ve uygulama kapsamını özetlemektedir.

Sertifika	Standart / Direktif	Geçerli Olduğu Coğrafya	Kapsam
ATEX	ATEX Direktifleri (2014/34/EU)	Avrupa Birliği	Patlayıcı atmosferde kullanılan elektrikli ve mekanik ekipman
IECEx	IEC 60079 serisi	Uluslararası (Küresel)	Patlayıcı gaz ve toz ortamları; ATEX ile karşılıklı tanıma mevcut
UL	UL 1971 / UL 464 vb.	Amerika Birleşik Devletleri	Hazardous location (exproof alan) ve yangın alarm cihazları
cUL	CSA standartları	Kanada	Hazardous location ve genel endüstriyel cihazlar
FM	FM Approvals standartları	Amerika Birleşik Devletleri	Sigorta şirketi onaylı; exproof ve endüstriyel güvenlik cihazları
EN54-3	EN 54-3	Avrupa	Yangın alarm sistemi sesli uyarı cihazları (siren)
EN54-23	EN 54-23	Avrupa	Yangın alarm sistemi görsel uyarı cihazları (flaşör)
SIL 1 / SIL 2 / SIL 3	IEC 61508 / IEC 61511	Uluslararası (Küresel)	Fonksiyonel güvenlik; güvenlik sistemlerinin güvenilirlik seviyesi
DNV	DNV standartları	Uluslararası (Denizcilik)	Gemi, platform ve Açık deniz şirketleri
CE	Avrupa direktifleri	Avrupa Birliği	AB pazarına uygunluk işareti

Doğru gövde malzemesi seçimi, cihazın ömrünü ve güvenilirliğini belirler. Aşağıdaki tablo, E2S ürünlerinde kullanılan gövde malzemelerini ve her birinin hangi ortamlarda tercih edildiğini özetlemektedir.

Malzeme	Teknik Özellik	Tercih Edildiği Ortam
PC Termoplastik	Hafif, darbelere dayanıklı	Hafif iç mekan ve kontrollü endüstriyel ortamlar
ABS Termoplastik	Kolay işlenebilir, orta düzey dayanıklı	Genel amaçlı iç mekan, düşük kimyasal maruziyet
PPS Cam Elyaf Takviyeli Termoplastik	Yüksek sıcaklık ve kimyasal dayanıklılığı	Yüksek sıcaklık ve kimyasal direnç gereken ortamlar
GRP Cam Elyaf Takviyeli Polyester	Hafif, korozyona dayanıklı, UV kararlı	Exproof alanlar, dış mekan, korozif ve deniz ortamı
LM6 Alüminyum	Yüksek mekanik dayanıklılığı, Exd (flameproof) uyumlu	Exproof alanlar, mekanik darbe riski olan sert endüstriyel ortamlar
Paslanmaz Çelik	Aşırı korozyon dayanıklı, hijyenik, uzun ömür	Açık deniz şirketleri, gıda, ilaç, kimya ve hijyen gerektiren ortamlar

Intrinsic Safety (İçsel Güvenlik), patlayıcı atmosferde bulunan bir cihaza iletilen elektrik enerjisini düşük düzeyde tutmayı amaçlar. Herhangi bir arıza veya kıvılcım durumunda patlama oluşmaması için. Bu, özellik Zone 0 ve Zone 1 ortamlarında tercih edilen koruma konseptidir. E2S'in IS (Intrinsically Safe) serisi bu prensiple çalışır ve Zone 0 dahil en kritik exproof alanlarda kullanılabilir.

Intrinsically safe bir sistem kurulabilmesi için, güvenli bölgedeki kontrol ekipmanı ile exproof alandaki cihaz arasına bir güvenlik arayüzü yerleştirilmesi gerekir. Bu arayüzün en yaygın formu Zener Bariyer'dir.

Zener Bariyer Nedir?

Zener bariyer; exproof alana gönderilen gerilimi ve akımı sabit sınır değerlerinde tutan pasif bir devre elemanıdır. Çalışması için harici güç gerektirmez; temelde zener diyotlar, rezistörler ve sigorta kombinasyonundan oluşur. Exproof alandaki cihaza iletilen enerji hiçbir koşulda belirlenen sınırın üzerine çıkamaz. Zener bariyerlerin doğru çalışabilmesi için kurulumun ilgili sertifika belgelerine (EN 60079-14 / EN 60079-25) uygun yapılması zorunludur.

SIL (Safety Integrity Level), bir güvenlik sisteminin gerçek bir tehlike anında ne kadar güvenilir biçimde devreye gireceğini tanımlayan uluslararası bir ölçüttür. IEC 61508 standardı kapsamında dört seviyeye ayrılır.

Hiçbir güvenlik sistemi, teknolojisinden bağımsız olarak %100 yanıt garantisi veremez. SIL, bir sistemin gerçek bir acil durumda yanıt verememе olasılığını, sistemin ömrü boyunca ölçülen istatistiksel bir değer olarak tanımlar.

Seviye	Güvenilirlik Oranı	Yanıt Verememe Olasılığı	Risk Azaltma Katsayısı
SIL 1	%90 — %99	%1 — %10	10 — 100
SIL 2	%99 — %99,9	%0,1 — %1	100 — 1.000
SIL 3	%99,9 — %99,99	%0,01 — %0,1	1.000 — 10.000
SIL 4	> %99,99	< %0,001	10.000 — 100.000

SIL, yalnızca tek bir ürünün özelliği değil, kurulu olduğu güvenlik sisteminin tamamına ait bir ölçüttür.

SIL 1 genel endüstriyel uygulamalarda yeterlidir. SIL 2, petrokimya tesisleri, enerji santralleri ve gaz algılama sistemlerinde standart gereksinim olarak kabul edilir. SIL 3, açık deniz platformları, kimya tesisleri ve yüksek risk ortamları için gereklidir. SIL 4 ise nükleer ve havacılık uygulamalarında kullanılır.

E2S ürünleri uygulama ortamına göre üç ana kategoride değerlendirilir:

Kategori	Kullanım Ortamı	Temel Sertifikalar	Tipik Uygulama Alanları
Exproof Alan Sinyalizasyonu	Zone 0/1/2, Zone 20/21/22, Division 1/2	ATEX, IECEx, UL, cUL, FM, SIL	Petrol-gaz tesisleri, rafineriler, açık deniz şirketleri, kimya tesisleri, maden ocakları
Endüstriyel Sinyalizasyon	Güvenli (non-hazardous) endüstriyel ortam	EN54-3, EN54-23, VdS, DNV	Fabrikalar, depolar, enerji santralleri, deniz taşıtları, genel endüstriyel tesisler
Geniş Alan Sinyalizasyonu	Açık alan ve büyük endüstriyel sahalar	ATEX, IECEx (bazı modeller)	Rafineriler, petrokimya tesisleri, limanlar, havaalanları, COMAH kapsamındaki sahalar

Küresel Onaylar: Aynı ürün ATEX, IECEx, UL, cUL, FM, SIL gibi birden fazla uluslararası sertifika taşıyabilir. Bu, özellikle farklı ülkelerdeki projeler için teknik uyumluluk ve tedarik sürecini kolaylaştırır.

Geniş Ürün Gamı: Tek bir tedarikçiden Zone 0'dan Geniş Alan sinyalizasyonuna kadar tüm exproof ve endüstriyel uyarı cihazları temin edilebilir.

Gövde Malzeme Çeşitliliği: PC termoplastik, ABS, PPS, GRP polyester, LM6 alüminyum ve paslanmaz çelik seçenekleri sayesinde her ortama uygun ürün mevcuttur.

Cedetaş Mühendislik Desteği: Cedetaş Mühendislik ve Teknoloji A.Ş., 35 yılı aşkın yaşam güvenlik uzmanlığıyla ürün seçimi, proje danışmanlığı ve teknik destek konularında Türkiye'de yetkili hizmet sunmaktadır.